ديروز، امروز، فردا

به منظور ترغیب گفتگوی میان فرهنگ‌ها و ترویج استنباطی عمیق‌تر از خاور میانه – و بخصوص ایران – انجمن ناشران آمریکایی (AAP ) پیشنهاد کرده است که اگر یک ناشر آمریکایی آمادگی خود را برای ترجمه و نشر و ترویج آثار داستانی نویسندگان ایرانی اعلام نماید، حاضر است مبلغ ده هزار دلار به عنوان کمک در این کار سرمایه‌گذاری کند. این مبلغ، جزئی از یک اعانه‌ی پنجاه‌هزار دلاری است که "مؤسسۀ جامعۀ باز"[i]  به منظور ترویج دموکراسی و اصلاحاتی در جامعه‌ی مدنی در میان گذاشته است. این مؤسسه یک بنیاد خصوصی است که از سوی جورج سوروس (George Soros) ، میلیاردر خیّر، به وجود آمده است.

            با اینکه ده هزار دلار، مبلغ چشمگیری است، هیچ یک از ناشران آمریکایی  از زمانی که "انجمن ناشران آمریکا"  این اعانه را در دسامبر 2004 اعلام کرده است  رغبتی به این کار نشان نداده اند. "کمیته‌ی بین‌المللی آزادی نشر" که در سال 1975 به وسیله‌ی "انجمن ناشران آمریکا" بنیاد نهاده شده، نقش اصلی را در اجرای این برنامه بر عهده دارد. پس از مشورت با گروهی از پژوهشگران و نویسندگان در ایالات متحده و ایران، این کمیته سه رمان اهل غرق از منیرو روانی‌پور، جای خالی سلوچ از محمود دولت‌آبادی و کریستین و کید از هوشنگ گلشیری را از فهرستی برگزید که شامل شش الی هشت عنوان از رمان‌های فارسی بود. ویلیام استراکان، از ویراستاران ارشد بنگاه "هایپریون" و از اعضای "کمیته‌ی بین‌المللی آزادی نشر" می‌گوید: «این سه رمان، آثار ادبی برجسته‌ای  به قلم نویسندگان بلندپایه‌ی ایرانی هستند و همه‌ی ما به این نتیجه رسیدیم که سزاوار ترجمه شدن می‌باشند.»

            جری لیبر، از مدافعان حقوق بشر و از مشاوران "کمیته‌ی بین‌المللی آزادی نشر"، می‌گوید هدف این برنامه تنها آشنا ساختن کتابخوان‌های انگلیسی‌‌زبان با نویسندگان معاصر ایرانی که " آثارشان به ترویج درک متقابل میان مردم آمریکا و ایران کمک خواهد کرد نیست، بلکه قصد داریم به این وسیله، بر تعداد آثار ترجمه شده به انگلیسی در این کشور نیز بیفزاییم." او همچنین می‌افزاید: "هر چند که آثار ادبی آمریکا در سراسر جهان ترجمه شده و به چاپ می‌رسند، تعداد آثاری که از زبان‌های خارجی ترجمه و در ایالات متحده منتشر شوند، به نحو شگفت انگیزی اندک هستند. هدف ما کمک به ایجاد توازنی در این زمینه و ایجاد پیوندهای ادبی  قوی‌تری میان همه‌ی مردمان جهان است."

            یکی از پژوهش‌های مؤسسه‌ی "موقوفه‌ی ملی هنرها"[ii] نشان می‌دهد که در سال  1999 از تعداد ده هزار کتاب داستان و شعر که در ایالات متحده به چاپ رسیده است، تنها 300 عنوان ترجمه بوده است. و بنا بر آمار و ارقام یونسکو ( سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد) پنجاه در صد همه‌ی آثاری که در کشورهای مختلف ترجمه و چاپ می‌شوند از زبان انگلیسی است اما تعداد کتاب‌هایی که به زبان انگلیسی ترجمه می‌شوند فقط شش در صد کل آثاری هستند که سالانه به این زبان انتشار می‌یابند.  

            ناکامی "کمیته‌ی بین‌المللی آزادی نشر" در یافتن ناشرانی برای این رمان‌ها، نشان دهنده‌ی این واقعیت است که فروختن آثار ترجمه شده به کتابخوان‌‌های آمریکایی کار چندان سهل و آسانی نیست. استراکان می‌گوید: " ما همچنان با این مسئله دست به گریبان هستیم که تعداد کتاب‌هایی که در این کشور ترجمه می‌شوند بس اندک اند. ناشران بسیاری درخواست کرده‌اند که نگاهی به این آثار بیندازند، برخی از آنها جواب منفی داده‌اند، و ما هنوز منتظر جواب برخی دیگر از ناشران هستیم. من خیلی امیدوارم." با اینکه احتمال می‌رود ناشران دانشگاهی یا مؤسسات کوچک نشر به انتشار این رمان‌‌‌ها تمایل نشان بدهند، استراکان می‌گوید که این کمیته هنوز امیدوار است که ناشران بزرگ (تجاری) پا پیش بگذارند، زیرا آنها توانایی بیشتری در عرضه‌ی کتاب دارند و دارای شبکه‌ی وسیع‌تری برای توزیع کتاب‌های ترجمه شده هستند.

            کمیته‌ی مزبور مبلغ ده هزار دلار اعطایی "جامعه‌ی آزاد" را برای تأمین هزینه‌ی ترجمه‌ی منتخبی از هر یک از این کتاب‌ها و شرح اجمالی آنها صرف کرده است به این امید که ناشری را بتواند ترغیب به پذیرش این تعهد نماید. هال فسندن که ریاست کمیته را برعهده دارد می‌گوید: " این نخستین بار است که چنین کاری در آمریکا انجام گرفته است؛ یعنی تهیه‌ی نمونه‌ی ترجمه و اعطای کمک هزینه‌ای به منظور یاری به چاپ و انتشار آنها از سوی یک مؤسسه‌ی غیر انتفاعی." مترجمانی که برای این سه اثر برگزیده شده‌اند عبارت اند از محمد رضا قانون‌پرور برای رمان اهل غرق ، جودیت ام ویلکز برای جای خالی سلوچ، و رکسان زند برای کریستین و کید.

            پس از انتخاب کتاب‌ها و آمده شدن نمونه‌ی ترجمه‌ها، کمیته از شارلوت شیدی، کارگزار ادبی مقیم نیویورک، درخواست کرد این رمان‌ها را به ناشران عرضه کند، و او این وظیفه را به رایگان بر عهده گرفت. آژانس وی نماینده‌ی شماری از نویسندگان خارجی است، از جمله لوران گوده که سال گذشته جایزه‌ی گنکور را ربود، دومیترو تپه‌نگ، نویسندۀ رومانیایی، و عکاس ایتالیایی  اورنلا وورسپی .

            گرچه هنوز ناشری حاضر به چاپ و انتشار این سه رمان نشده است، "کمیته‌ی بین‌المللی آزادی نشر" اخیراً برای کمک به هزینه‌ی انتشار و تبلیغ کتاب دیگری که مؤسسه‌ی انتشاراتی "آرکید" )واقع در نیویورک)  آماده‌ی توزیع داشت مبلغ ده هزار دلار در اختیار این مؤسسه قرار داد. این کتاب گزیده‌ای است از آثار نثر و شعر نویسندگان ایرانی به نام روزگار غریبی است، نازنین[iii] به گزینش و ویرایش ناهید مظفری. انجمن قلم آمریکا به منظور بزرگداشت چاپ و انتشار این کتاب در ماه آوریل، در جریان برنامه‌ی سالانه‌ی "صداهایی از تمامی دنیا: جشنواره‌ی ادبیات جهانی نیویورک" در "نیو اسکول"  در منهتن، از عده‌ای از نویسندگانی که آثارشان در این کتاب آمده است دعوت کرد تا نوشته‌ی خود را برای حضار بخوانند.

             ناشران علاقه‌مند به بررسی خلاصه و نمونه‌ی ترجمه‌ی این رمان‌های ایرانی  می‌توانند با آژانس ادبی شارلوت شیدی در نیویورک تماس بگیرند.

[i] ) Open Society Institute

[ii] ) National Endowment for the Arts

[iii] ) عنوان انگلیسی : Strange Times, Dear: The PEN Anthology of Contemporary Iranian Literature